Sözlük · 65 terim · TR + EN
Ütü paket sözlüğü
Sahada konuşulan dille yazılmış teknik sözlük: her tanım terimin kendisiyle başlar, İngilizce karşılığı ve mümkünse bir sayı ya da eşikle biter.
Kısa cevap
Ütü paket sözlüğü, konfeksiyon son işlem sürecinde kullanılan 65 terimin Türkçe tanımını ve İngilizce karşılığını bir arada verir. AQL, asorti, GOH, shipping mark, tünel finisher gibi terimler hem sahada hem alıcı şartnamelerinde geçer. Altı çizili terimlerin ayrıntılı sayfası vardır.
A–D
A–D
- Ac/Re (kabul/ret sayısı) (accept / reject number)
- Ac/Re, örneklem kontrolünde kabul ve ret eşiklerini gösteren sayı çiftidir. "Ac" bulunması hâlinde partinin kabul edildiği en yüksek hata sayısı, "Re" ise partinin reddedildiği en düşük hata sayısıdır. ISO 2859-1 tablolarından parti büyüklüğü ve AQL seviyesine göre okunur. Uygulamamız: AQL kalite kontrol.
- AQL (Acceptable Quality Level)
- AQL, kabul edilebilir kalite seviyesidir ve bir partiden istatistiksel örneklem çekilerek kabul/ret kararı verilmesini sağlar. Temeli ISO 2859-1 standardıdır. Hazır giyimde yerleşik uygulama General Inspection Level II ile majör 2.5 / minör 4.0, kritik hatada sıfır toleranstır. Uygulamamız: AQL kalite kontrol hizmeti.
- Ara ütü (under pressing / inter-pressing)
- Ara ütü, dikim sırasında yapılan ve ürünü bitirmeyen ütüleme işlemidir. Dikiş açma, kıvırma ve tela fikseleme gibi işlemleri kapsar. Son ütüden farkı, ürüne nihai form vermemesidir; amacı sonraki dikim adımını mümkün kılmaktır.
- Arka karton (destek kartonu) (backboard / back support)
- Arka karton, katlanmış ürünün arkasına yerleştirilerek formunu koruyan mukavva destektir. Gömlek ve düz dokuma üst giyimde kitap katının dik durmasını sağlar. Kalınlığı yetersizse ürün poşette bükülür; gereğinden kalın olduğunda koli hacmi büyür.
- Asorti (assortment / ratio pack)
- Asorti, belirli renk ve beden kombinasyonlarının önceden belirlenmiş oranda tek bir koliye yerleştirilmesidir. Örneğin S/M/L/XL = 1/2/2/1 oranı. Tek renk ve tek bedenden oluşan koliye ise "solid pack" denir. Asorti hatası, ihracat sevkiyatının komple geri çevrilmesine yol açabilen kritik bir hatadır. Uygulamamız: koli paketleme ve sevkiyat.
- Bakım etiketi (care label)
- Bakım etiketi, ürünün yıkama, kurutma, ütüleme, ağartma ve profesyonel bakım talimatlarını sembollerle gösteren etikettir. Türkiye'de tekstil etiketleme yönetmeliği gereği etiketleme kalıcı, okunabilir ve Türkçe olmak zorundadır; ayrıca üretici bilgisi ve elyaf kompozisyonu bulunmalıdır.
- Barkod etiketi (barcode label / EAN, UPC)
- Barkod etiketi, ürünü tekil olarak tanımlayan ve depo-kasa sistemlerinde okunan etikettir. Ütü paket sürecinde kritik risk, barkodun okunmaması veya yanlış SKU'ya basılmasıdır; bu, tüm partinin depoda karantinaya alınmasına yol açar. Bu yüzden basılan barkod el terminaliyle geri okutularak doğrulanır.
- Boyun bandı (neck band / collar band)
- Boyun bandı, katlanmış gömleğin yakasını saran ve yaka formunu sabitleyen karton şerittir. Yakanın taşınma sırasında ezilmesini engeller. Kelebek ve arka kartonla birlikte kullanıldığında gömlek raf sunumu tamamlanır.
- Brüt / net ağırlık (gross / net weight)
- Brüt ağırlık ambalajıyla birlikte, net ağırlık ambalajsız ürün ağırlığıdır. Çeki listesinde ve koli etiketinde ikisi de ayrı ayrı belirtilir; gümrük işlemlerinde zorunludur.
- Buhar jeneratörü (steam generator)
- Buhar jeneratörü, depolamadan anlık buhar üreten sistemdir. Buhar kazanından farkı, deposunun küçük olması ve hızlı devreye girmesidir. Yüksek ve sürekli buhar tüketen hatlarda kazan, değişken tüketimde jeneratör tercih edilir.
- Buhar kazanı (steam boiler)
- Buhar kazanı, depolu yapısıyla sürekli ve basınçlı buhar üreten ünitedir. Ütü paket atölyelerinde 20, 50 ve 100 litre sınıfları yaygındır. Kireç birikimi hem kazan ömrünü kısaltır hem kumaşta iz bırakır; bu nedenle su yumuşatma ünitesi kritik öneme sahiptir.
- CBM (hacim) (cubic meter / CBM)
- CBM, sevkiyatın metreküp cinsinden hacmidir ve koli ölçülerinden hesaplanır (en × boy × yükseklik). Navlun fiyatlaması ağırlık ile hacimden hangisi yüksekse ona göre yapıldığı için ambalaj hacmi doğrudan maliyet kalemidir. Çeki listesinde toplam CBM belirtilir.
- Çeki listesi (packing list)
- Çeki listesi, her kolinin içeriğini, adedini, ölçüsünü ve brüt/net ağırlığını gösteren belgedir. İhracat sevkiyatlarında gümrük için zorunludur ve genellikle Excel/PDF olarak alıcıya iletilir.
- Çemberleme (strapping)
- Çemberleme, kolinin plastik veya metal bant ile sıkıştırılarak sabitlenmesidir. Ağır koli ve uzun mesafe sevkiyatlarında koli açılmasını önler.
- Dokuma (woven)
- Dokuma, atkı ve çözgü ipliklerinin dik açıyla birbirine geçmesiyle üretilen kumaş yapısıdır. Örmeye göre daha az esner ve ütüde form tutar; bu yüzden gömlek, pantolon ve ceket gibi kırım isteyen ürünlerde kullanılır.
- DUPRO (süreç içi kontrol) (during production inspection)
- DUPRO, üretimin yaklaşık ortasında yapılan kalite kontroldür. Amacı hatayı, düzeltilebilir olduğu anda yakalamaktır. Ütü paket hattı üretimin sonunda yer aldığı için bizim yaptığımız kontrol final kontroldür; DUPRO dikim aşamasının işidir.
E–K
E–K
- Fason (subcontracting / CMT)
- Fason, ana maddenin (kumaş, aksesuar) iş yaptıran tarafından temin edilip işçiliğin dışarıya yaptırılmasıdır. Ütü paket, konfeksiyon fason zincirinin son halkasıdır (fason ütü paket hizmetimiz). Türkiye'de fason tekstil ve konfeksiyon işlerinde — ütüleme dahil — KDV tevkifatı oranı 7/10'dur.
- Fiksaj presi (fusing press)
- Fiksaj presi, tela ile kumaşı ısı ve basınç altında yapıştıran presdir. Plakalı ve bantlı (sürekli) tipleri vardır. Yanlış sıcaklık veya süre, tela yüzey bozukluğuna ve kumaşta parlamaya yol açar.
- Final kontrol (final inspection / FRI)
- Final kontrol, paketleme tamamlandıktan sonra sevkiyat öncesinde yapılan son kalite kontrolüdür. Görsel hata, ölçü doğruluğu, aksesuar sağlamlığı, etiket doğruluğu ve paketleme uygunluğu başlıklarını kapsar. En sık talep edilen kontrol tipidir.
- Finisaj (finishing)
- Finisaj, dikimi biten ürüne uygulanan tüm son işlemlerin ortak adıdır: ütü, kalite kontrol, iplik temizleme, leke çıkarma, etiketleme, katlama, poşetleme ve kolileme. Türkiye'de günlük dilde "ütü paket" denir; teknik ve akademik metinlerde "son işlem" veya "finisaj" kullanılır.
- Fire (wastage / defect rate)
- Fire, üretim veya işleme sırasında kullanılamaz hale gelen ürün oranıdır. Ütü pakette fire genellikle ütü yanığı, çıkmayan leke ve onarılamayan hasardan kaynaklanır. Mal kabulde imzalı adet mutabakatı, fire tartışmalarını önlemenin tek güvenilir yoludur.
- GOH (Askılı paketleme) (garment on hanger)
- GOH, ürünün fabrikadan mağaza rafına kadar askıda taşınmasıdır. Konteynerlerde ağır ürünler için bar sistemi, hafif ürünler için halat (string) sistemi kullanılır. Mağazada ütü ve işçilik ihtiyacını ortadan kaldırdığı için perakende zincirleri tarafından tercih edilir. Uygulamamız: askılı paketleme (GOH) hizmeti.
- Hangtag (sallama etiket) (hangtag / swing tag)
- Hangtag, ürüne iple veya plastik kılçıkla takılan karton etikettir. Marka, model, fiyat ve barkod bilgisi taşır. Ütü paket sürecinde takılma noktası ve yönü, marka paketleme manüelinde tanımlanır.
- Hat içi kontrol (inline inspection)
- Hat içi kontrol, ürünün işlem gördüğü istasyonda operatör veya kontrolör tarafından anlık yapılan kontroldür. Örneklem çekilmez; akış içindeki her ürüne bakılır. Tekrarlayan hata görüldüğünde hat durdurulur ve reçete gözden geçirilir.
- İlk parça onayı (first article approval / pilot piece)
- İlk parça onayı, yeni bir modelde seri üretime geçmeden önce tek ürünün işlenip müşteriye onaylatılmasıdır. Ütü reçetesi, katlama şablonu, etiket konumu ve ambalaj bu adımda sabitlenir. Onay gelmeden seri açılmaz — en pahalı hata, yanlış ayarla işlenmiş binlerce adettir.
- İplik temizleme (thread trimming / cleaning)
- İplik temizleme, dikim sonrası ürün üzerinde kalan iplik uçlarının ve overlok fazlalıklarının temizlenmesidir. Sahada "iplik alma", "temizlik" veya "pamuk alma" olarak da anılır. Makas, cımbız veya vakumlu iplik emici tabanca ile yapılır. Atlanırsa marka denetiminde minör hata yazılır.
- Kalite kontrol (quality control / QC)
- Kalite kontrol, ürünün belirlenmiş kriterlere uygunluğunun denetlenmesidir. Konfeksiyonda üç aşamalı yapılır: giriş kontrol (mal kabulde), proses kontrol (üretim sırasında) ve final kontrol (sevkiyat öncesi).
- Katlama şablonu (folding board / template)
- Katlama şablonu, ürünün her seferinde aynı ölçüde katlanmasını sağlayan mukavva veya plastik kalıptır. Tişörtte yaygın referans ölçü 25 × 40 cm'dir. Şablon kullanılmadığında katlama ölçüsü kişiden kişiye değişir ve mağaza vitrin düzeni bozulur.
- Kelebek (yaka kelebeği) (butterfly / collar butterfly)
- Kelebek, katlanmış gömleğin yaka altına yerleştirilen ve yakanın açık durmasını sağlayan plastik veya karton aparattır. Adını kanat biçiminden alır. Kelebeksiz katlanan gömlekte yaka poşet içinde yassılaşır ve raf sunumu bozulur.
- Kılçık (tag pin / kimble)
- Kılçık, hangtag'i ürüne tutturan plastik iğnedir. Kılçık tabancasıyla takılır. Bebek ve çocuk ürünlerinde cilde temas etmeyecek noktaya takılması standarttır.
- Kırık iğne prosedürü (broken needle procedure)
- Kırık iğne prosedürü, üretimde kırılan her iğnenin kaydedilmesi ve tüm parçalarının bulunup kayıt defterine yapıştırılması esasına dayanan güvenlik yöntemidir. Parça bulunamazsa ilgili ürün grubu karantinaya alınır. İhracat yapan üreticilerde alıcı markalar tarafından şart koşulur.
- Koli etiketi (shipping mark) (shipping mark / carton label)
- Koli etiketi, koli üzerine yapıştırılan ve marka, sipariş numarası, ürün kodu, renk, beden, adet, koli numarası, brüt/net ağırlık ve menşe bilgisini içeren etikettir. Formatı genellikle alıcı markanın manüelinde tanımlıdır.
- Kolileme (cartoning / packing)
- Kolileme, asortisi yapılmış ürünlerin koliye dizilmesi, kolinin bantlanması ve etiketlenmesidir. Koli içi boşluk, ürünün taşımada kaymasını önleyecek şekilde doldurulur.
- Kras ütü (crush / crinkle pressing)
- Kras ütü, ürüne kontrollü ve kalıcı buruşuk efekt verilen ütüleme tekniğidir. Standart ütünün tersine kırışıklık giderilmez, istenen desende oluşturulur. "İstenen buruşukluk" tanımı markadan markaya değiştiği için mutlaka onaylı numune üzerinden çalışılır.
- Metolama (tagging / labelling (saha argosu))
- Metolama, ürüne etiket veya fiyat etiketi takma işleminin sektör argosundaki adıdır; adını yaygın kullanılan etiket tabancası markasından alır. Kılçık tabancasıyla hangtag takma işlemi de sahada bu adla anılır.
L–P
L–P
- Leke çıkarma (spotting) (spotting / stain removal)
- Leke çıkarma, üretim sırasında oluşan makine yağı, mürekkep, kalem ve kir lekelerinin kimyasalla temizlenmesidir. Leke çıkarma tabancası (spot gun), kimyasalı basınçlı hava ile yaklaşık 30–35 cm mesafeden püskürtür; ardından vakumlu masada kurutulur. Onaysız kimyasal kumaşta halka izi bırakır.
- Manken ütü (form finisher) (form finisher / dummy)
- Manken ütü, ürünün insan bedeni formundaki şişme mankene giydirilip içeriden buhar ve sıcak hava üflenerek form verildiği makinedir. Ceket, mont, gömlek ve elbise gibi hacimli ürünlerde el ütüsünden 3–5 kat hızlıdır. 360° dönebilen ve yükseklik ayarlı modeller yaygındır.
- Metal dedektör (iğne dedektörü) (needle / metal detector)
- Metal dedektör, üründe kalmış iğne parçası, toplu iğne veya tel gibi metal kalıntıları tespit eden konveyörlü cihazdır. Örnekleme değil %100 tarama yöntemidir — her ürün tek tek geçer. Bebek ve çocuk giyimde alıcı markalar tarafından genellikle şart koşulur. Uygulamamız: metal dedektör kontrolü.
- Nem emici (silika jel) (desiccant / silica gel)
- Nem emici, koli içindeki nemi tutarak küf ve leke riskini düşüren paketçiktir. Deniz yolu sevkiyatında ve uzun depolamada kullanılır; konteyner içi sıcaklık farkı gün içinde yoğuşma ürettiği için doğal elyaf ve deri ürünlerde kritik önemdedir. Adedi koli hacmine göre belirlenir.
- Numune (PP numune) (sample / pre-production sample)
- Numune, seri üretim öncesi onay için hazırlanan örnek üründür. Ütü pakette 3–5 adetlik numune, ısı, buhar ve katlama ayarlarının belirlenmesi için kullanılır. Onay alınmadan seri üretime geçilmesi, sektördeki en pahalı hata tipidir.
- Overstickering (overstickering / relabel sticker)
- Overstickering, mevcut etiketin üzerine yeni etiket yapıştırılmasıdır. Barkod değişikliği, fiyat güncellemesi veya pazar değişimi durumunda uygulanır. Alt etiketin okunmaması ve yeni etiketin kalkmaması esastır; uygulamayı barkod ve etiketleme kapsamında yaparız.
- Ölçü tablosu (spec chart) (measurement chart / spec sheet)
- Ölçü tablosu, ürünün beden bazlı ölçülerini ve her ölçü için izin verilen toleransı gösteren belgedir. Final kontrolde ölçü doğruluğu bu tabloya göre denetlenir; tolerans dışı ölçü majör hata sayılır.
- Örme (knit)
- Örme, ipliğin ilmekler halinde birbirine geçirilmesiyle üretilen esnek kumaş yapısıdır. Penye, süprem, interlok ve ribana örme türleridir. Ütüde basınç ve gerginlik ölçü kaymasına yol açtığı için düşük temas ve yüksek buhar tercih edilir.
- Parlama (ütü parlaması) (glazing / shine)
- Parlama, aşırı ısı ve basınç altında kumaş yüzeyinin ışığı yansıtacak biçimde düzleşmesidir. Koyu renk ve sentetik kumaşta en belirgindir. Hafif parlama buhar ve fırçalamayla azaltılabilir; belirgin parlama kalıcıdır ve majör hata sayılır. Önlemi ters yüz çalışmak ve temassız yöntem kullanmaktır.
- Parti (lot) (lot / batch)
- Parti, birlikte üretilen, birlikte işlenen ve birlikte kontrol edilen ürün grubudur. Ütü paket atölyesinde her partiye giriş sırasında bir parti numarası verilir; adet mutabakatı, kalite raporu ve sevkiyat kaydı bu numaraya bağlanır.
- Paskal (dar tip ütü) (narrow-type steam iron)
- Paskal, ince ve dar uçlu sanayi tipi buharlı ütüdür. Dar bölgelere (yaka arası, cep kenarı, pili) erişim sağlar. Kazanlı ve kazansız tipleri vardır.
- Pelür kağıt (tissue paper)
- Pelür kağıt, ürün katları arasına konularak sürtünme izini ve renk geçişini önleyen ince kağıttır. Açık renk, ipek ve premium ürünlerde kullanılır. Asitsiz tipi uzun depolamada sararmayı geciktirir.
- Poşetleme (polybag) (polybag / bagging)
- Poşetleme, ürünün LDPE veya OPP poşete konulmasıdır. Poşet tipleri: yapışkan bantlı, ağız açık, kilitli (zip), askı delikli ve hava delikli. Bebek-çocuk ürünlerinde boğulma uyarısı ve hava deliği standarttır. Poşet kalınlığı (mikron) ürün ağırlığına göre seçilir.
- Pot (pucker)
- Pot, kumaş yüzeyinde ütü veya dikişten kaynaklanan istenmeyen kabarma ve büzülmedir. Görünür yüzeyde pot, majör hata sayılır ve rötuş gerektirir. En sık nedeni yanlış buhar-basınç dengesi ve tela uyumsuzluğudur.
- Pres ütü (pressing machine / buck press)
- Pres ütü, ürünün iki plaka arasında basınç ve buharla şekillendirildiği makinedir. Yaka kırma, omuz, göğüs, sırt, iç kol, dış kol ve paça presleri konfeksiyonda yaygın tiplerdir. Buhar ısıtmalı presler tipik olarak 130–140 °C aralığında ve yaklaşık 0,5 MPa basınçta çalışır.
R–Z
R–Z
- 4-point sistemi (4-point system)
- 4-point sistemi, kumaş kalitesinin hata büyüklüğüne göre puanlandığı denetim yöntemidir (ASTM D5430). Puanlama ve kabul eşiği 100 square yard (~83,6 m²) başınadır; yaygın eşik 40 puanın altıdır ama alıcı manüeline göre 20–40 arasında değişir. Ütü paket aşamasından önce, kumaş kabulünde uygulanır.
- Regüle / parti açma (lot opening / sorting)
- Parti açma, gelen malın model, beden, renk ve adet bazında ayrıştırılıp işleme hazır hale getirilmesidir. Sektörde "regüle" olarak da geçer. Bu adımda eksik veya hasarlı mal ayrılır ve tutanaklanır; sonraki fire tartışmalarını önleyen kritik aşamadır.
- Relabelling (etiket değişimi) (relabelling)
- Relabelling, mevcut etiketin sökülüp yenisinin takılması veya barkod üzerine yeni barkod yapıştırılması (overstickering) işlemidir. Toplu iade, marka değişimi ve pazaryeri uyumsuzluğu durumlarında sık talep edilir.
- Ribana (rib)
- Ribana, esnekliği yüksek örme yapıdır; yaka, kol ağzı ve etek ucunda kullanılır. Ütüde gerilerek işlendiğinde ölçü büyür ve ürün ölçü kontrolünden döner. Bu yüzden ribanada basınç değil buhar tercih edilir.
- Rötuş (rework / touch-up)
- Rötuş, tespit edilen hatanın ürün üzerinde düzeltilmesidir: iplik temizleme, leke çıkarma, yeniden ütüleme veya etiket değişimi. Düzeltilebilir hatalarda uygulanır; ütü yanığı ve parlama gibi kalıcı hatalarda rötuş sonuç vermez. Rötuş sonrası ürün kontrole yeniden girer.
- Sayım mutabakatı (count reconciliation)
- Sayım mutabakatı, teslim alınan ve teslim edilen adetlerin iki tarafça imzalanarak doğrulanmasıdır. Mal kabulde giren adet, sevkte çıkan adet ve varsa fire yan yana yazılır. Adet tartışmalarının tamamı bu belgeyle kapanır.
- Solid pack (solid pack)
- Solid pack, bir kolinin tek renk ve tek bedenden oluşmasıdır. Depo tarafında sayımı en hızlı yöntemdir. Karşıtı asortidir: önceden belirlenmiş oranda karışık beden veya renk. Hangisinin kullanılacağı alıcının dağıtım düzenine göre belirlenir.
- Son ütü (final pressing)
- Son ütü, ürüne nihai formunu veren ve satışa hazır görünümünü sağlayan ütüleme işlemidir. Ütü paket atölyesinin asıl işidir. Ürün grubuna göre teknik değişir: örmede düşük buhar ve hafif temas, dokuma gömlekte pres, ceket ve pantolonda kalıplı pres ve manken. Uygulamamız: son ütü ve presleme hizmeti.
- Tela (interlining)
- Tela, kumaşa form ve dayanım kazandırmak için yapıştırılan veya dikilen ara katmandır. Yaka, manşet, pat ve ön beden bölgelerinde kullanılır. Yanlış fikse edilmiş tela, yüzeyde kabarma ("tela yüzey bozukluğu") ve parlama yapar.
- Termin (lead time / deadline)
- Termin, işin teslim edilmesi gereken tarihtir. Ütü pakette termin, malın tesise giriş saatinden itibaren hesaplanır. Sektörün bir numaralı riski gecikmedir; sevkiyat gemisi veya uçağı kaçırıldığında maliyet katlanır.
- Tolerans (tolerance)
- Tolerans, bir ölçüde izin verilen sapma aralığıdır. Ölçü tablosunda her ölçü için ayrı tanımlanır. Konfeksiyon kalite kontrolünde ölçü sapması toleransı aşarsa hata olarak kaydedilir.
- Tünel finisher (tunnel finisher / steam tunnel)
- Tünel finisher, askıdaki ürünlerin konveyörle buhar ve sıcak hava kamaralarından geçirildiği hat tipi ütüleme sistemidir. Üç aşama çalışır: buhar yüzeyi açar, sıcak hava kurutur, soğutma formu sabitler. Yüksek adetli düz ürünlerde (tişört, triko, sweat) birim maliyeti en düşüren yöntemdir; keskin kırım vermez, detay bölgeler pres veya el ütüsüyle bitirilir. Hattımızda: son ütü ve presleme.
- Ütü bezi (pressing cloth)
- Ütü bezi, ütü tabanı ile kumaş arasına konulan ince bezdir. Doğrudan temasın yol açtığı parlama ve iz riskini düşürür. Koyu renk, yün, ipek ve baskılı yüzeylerde kullanılır; baskılı üründe ters yüz çalışmayla birlikte uygulanır.
- Ütü yanığı (iron scorch / burn)
- Ütü yanığı, aşırı sıcaklık veya uzun temas nedeniyle kumaş yüzeyinde oluşan sararma, parlama veya erimedir. Kritik/majör hata sınıfındadır ve düzeltilemez. Sıfır tolerans uygulanır; tespit edildiğinde parti durdurulur.
- Vakumlu ütü masası (vacuum ironing table)
- Vakumlu ütü masası, alt yüzeyden hava emerek buharı çeken ve kumaşı masaya sabitleyen ütü masasıdır. Vakum hem ürünün kaymasını önler hem kalan nemi alarak kuruma süresini kısaltır.
Hazırlayan: Üretim / Ütü Paket Şefi | Teknik kontrol: Kalite Kontrol Sorumlusu | Son gözden geçirme: | Ekip →
Terimi bilmek yetmez, uygulaması lazım
Bu sözlükteki her işlem hattımızda yapılır — partiniz için hangi kalemlerin gerektiğini birlikte çıkaralım.